بازدید: 101

هنرهای اسلامی، ایرانی

خط محقق

کلمه‌ محقق اسم مفعول از باب «تحقیق» و به معنای سخن استوار و جامه‌ی محکم بافت است و یکی از شش خطی است که ابن مقله، ادیب و خوشنویس قرن سوم وضع کرده بود. معنای محکم، استوار و منظم بر این خط صادق است. طبق گفته‌ی صبح الاعشی، شکل‌ها و حروف به اعتبار مفرد هستند، اما واضح و متحد به چشم می‌خورند و حروف کلمات آن تودرتو نیستند و به هم نمی‌پیوندند. این خط از زمان مأمون و عباسیان ظهور پیدا کرد و اولین خطی بود که مورد تذهیب و هندسی سازی قرار گرفت. عمران، رؤیا خط محقق رشد آموزش هنر، بهار۱۳۸۶ – شماره ۹

خط رقاع

نام این خط از کلمه رقعه به معنای تکه لباس گرفته‌شده است . از این خط در دربار عثمانی اواخر قرن هجدهم میلادی برای کارهای دیوانی استفاده می‌شده‌ است. این خط که ساده‌شدۀ خط دیوانی است هنوز هم مورداستفاده قرار می‌گیرد. حروف در این خط به شکل خلاصه‌شده و کوتاه نگاشته می‌شوند. https://gallery.mailchimp.com/۱afb۴fa۰۴۰۹۷۱fb۳۷f۱۴۹۸۶۰b/images/images,۲.jpg

خط کوفی

خط کوفی در اوایل تاریخ اسلام، قرن سوم و چهارم هجری اختراع و تا اواخر قرن سیزدهم مورداستفاده قرار می‌گرفت. البته قبل از ظهور اسلام هم شعرا انگاره سازی‌هایی را با استفاده از خط کوفی انجام می‌دادند. واژۀ کوفی به شهر کوفه در جنوب عراق اشاره دارد، اگرچه که این روش خوشنویسی در کوفه به وجود نیامده است. نام کوفی بیشتر به نگارش‌های اولیۀ قرآن بر‌می‌گردد. در اصل این خط برای نگارش روی سنگ طراحی شد، اما برای متون مذهبی نیز مورداستفاده قرار گرفت. خط کوفی افقی نوشته می‌شود، حروف آن گوشه‌دار و زاویه‌دار هستند، حرکات قلم در این خط کوتاه و کشیده‌نویسی‌های آن بلند می‌باشند. خطوط کوفی اولیه از نقطه‌ها و اعراب استفاده نمی‌کردند؛ اما در بعضی نسخه‌ها از نقاط رنگی استفاده می‌شده است تا تلفظ و خواندن آن را راحت‌تر کنند. گلیارانی، بهزاد از انگاره سازی‌های انسانی تا بی‌کرانگی‌های ازلی در خط کوفی کتاب ماه هنر، شماره ۱۵۰، اسفند ۸۹ کورنون، الیزابت خط کوفی: ۲۰۰۹ http://calligraphyqalam.com/styles/kufic-maghribi.html

خوشنویسی

خوشنویسی را بی‌اغراق می‌توان «هنر گوهرین» اسلامی خواند. از این هنر برای بیان و اجرایی زیبا از آیات قرآن و احادیث پیامبر گرامی اسلام و ائمۀ اطهار استفاده می‌شده است. اما این هنر درگذر زمان جنبه‌های زیبایی‌شناسی بسیاری پیدا کرد و از آن حتی در تزئینات بنا استفاده شد. نخستین خطوطی که ایرانیان با آن‌ها نگاشتن آغاز نمودند، خطوط میخی و دین‌دبیری بودند که برای نگاشتن زبان‌های فارسی باستان و اوستایی مورداستفاده قرار می‌گرفتند. نگارش خط در ایران به سه دوره تقسیم می‌شود. دورۀ نخست تا پادشاهی شاهان هخامنشی(۹۵۲ ه.ق) را در برمی‌گیرد. دورۀ دیگر را میانه می‌نامند و شامل خطوط دوران پادشاهی اشکانیان و ساسانیان می‌شود. دورۀ سوم نیز دورۀ اسلامی است. پس از چیره شدن اعراب به ایرانیان، کاربرد خط و زبان عربی در خراسان و ماوراءالنهر ضروری شد. از سدۀ سوم هجری جوانه‌های جدیدی از خط و ادبیات دری بین ایرانیان زده شد و پس‌ازآن، خط عربی جای خطوط دوره میانه را گرفت. ایرانیان تا اویل سدۀ هفتم از خط کوفی و خطوط شش‌گانه ( شامل: ثلث، نسخ، محقق، ریحان، توقیع و رقاع) استفاده می‌کردند. در همین دوره بود که قلم‌های مخصوص خوشنویسی ایرانیان ابداع شدند و پس‌ازآن، هنرمندان ایرانی سه خط تعلیق، نستعلیق و شکستۀ نستعلیق را ابداع نمودند. (صص ۶۰-۷۰) قلیچ خانی،حمیدرضا خط و خوشنویسی درگذر زمان کتاب ماه هنر، خرداد و تیر ۱۳۸۳ – شماره ۶۹ و ۷۰

گلیم بافی

هنر گلیم‌بافی از صنایعی است که در میان عشایر و روستاییان ایران رواج دارد. گلیم‌های ایران را برحسب ماده‌ای که در بافت آن‌ها استفاده می‌شود، تقسیم‌بندی می‌نمایند. اهالی استان های خراسان، شیراز، اردبیل، تبریز، ورامین و همدان در بافت گلیم های پشمی تبحر دارند و مردمان استان‌های یزد و کاشان گلیم‌های پنبه‌ای مرغوب‌تری می‌بافند. در بافت این گلیم‌ها از طرح‌های خشتی، شطرنجی، ساده و راه راه استفاده می‌شود. هنرمندان و بافندگان گلیم از رنگ‌های طبیعی چون رنگ پوست انار و گردو و مانند آنها و گاهی از رنگ های صنعتی استفاده می‌کنند. بدیهی است که رنگ‌های طبیعی از مرغوبیت و ماندگاری بیشتری برخوردارند. در ادامه دو نمونه از انواع گلیم‌های ایرانی را مشاهده می‌نمایید. فرزانه‌پور، غلامرضا صنعت گلیم‌بافی در ایران نشریه اقتصاد، نامه اتاق بازرگانی، مرداد و شهریور ۱۳۴۳ – شماره ۱

میناکاری

هنر میناکاری از آن دست هنرهایی است که جایگاه اولیه را در میان هنرهای ظریفه ایران دارد. قدیمی‌ترین نمونه‌های هنر مینا‌کاری در موزه‌های جهان متعلق به هنرمندان ایرانی است. حتی میناکاری‌های متعلق به دوره بیزانس نیز مقتبس از میناهای ایرانی می‌باشند. این هنر به ۱۵۰۰ سال پیش از میلاد باز می‌گردد. فلزاتی که می‌توان روی آنها مینا ساخت طلا‌، نقره، مس و ورشو هستند؛ هرچند برروی کاشی و شیشه نیز می‌توان این هنر را پیاده نمود. رنگ‌هایی که برای مینا کاری از آنها استفاده می‌کنند رنگ‌های طبیعی می‌باشند و از ترکیب سنگ چخماغ، بلور، سرب و غیره ساخته می‌شوند. امروزه استان اصفهان به عنوان مهد هنر مینا‌کاری شناخته شده است. فقیهی،سید محمد سیری در هنرهای ظریفه: میناکاری، عنر خاک و آتش هنر و معماری، زمستان ۱۳۶۲ و بهار ۱۳۶۳ – شماره ۵

فلزکاری

هنر‌فلزکاری از هنرهای بسیار قدیمی ایران به شمار می‌رود. از حدود هزاره ششم ق.م، انسان ساکن در فلات ایران این توانایی را یافت که فلزات را استخراج کند و پس از تصفیه به شکل دلخواه خود درآورد. مس، طلا و نقره از جمله نخستین فلزاتی بودند که به کار گرفته‌شدند، چرا که به صورت ناب و در نزدیکی سطح زمین وجود‌ داشتند. آمیغ‌ها (آلیاژها)، یعنی صور گوناگون فلزات به تدریج ساخته‌شدند و رایج‌ترین آن‌ها مفرغ بود. مفرغینه‌های لرستان، متعلق به حدود ۱۵۰۰ ق.م، از مشهورترین آثار فلزکاری ایران در جهان بوده‌اند که در شکل‌ها و مصارف گوناگونی چون آلات و ادوات و سلاح‌های فلزی، به شکل حیوانات و ظروف گوناگون ساخته شده‌اند. سابقه‌ی کهن و چند‌هزار‌سالۀ فلزکاری در ایران به گونه‌ایست که هنوز هم در شهرهای گوناگون ایران شیوه‌هایی از انواع ساخت اشیای فلزی وجود‌ دارد و به دلیل تنوع و سبک‌های خاص خود، به عنوان یکی از هنرهای سنتی و صنایع‌ دستی ایران محسوب می‌شود. به عنوان مثال، هنری چون حکاکی، عبارت است از ایجاد نقوش سطحی و کم‌عمق روی انواع فلزات با ابزار ساده که بیشتر در شهرهای اصفهان، تهران، زنجان و تبریز رواج دارد. شریف‌زاده، سید‌عبدالمجید فلز‌‌‌‌‌کاری در ایران، هنر و معماری در ایران، رشد آموزش هنر، پاییز ۱۳۸۶، شماره ۱۱، صص ۴-۹

مدیر نورنگ

فارغ التحصیل کارشناسی ارشد پژوهش هنر هستم و مدیر پروژه نورنگ

More Posts

Follow Me:
LinkedIn

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *